पोखरा, ११ साउन । नेपाली हिन्दु महिलाहरूको महान् पर्व हरितालिका तीज नजिकिँदै गर्दा पोखराको पुरानो टुँडिखेलमा तेस्रो संस्करणको ऐतिहासिक तीज महोत्सवको रौनक छाउन थालेको छ।

आगामी ६ देखि १५ भाद्रसम्म पोखरा महानगरपालिका वडा नम्बर १ मा अवस्थित टुँडिखेलमा इन्द्रेणी एकीकृत विकास केन्द्रको आयोजनामा हुने यो महोत्सवले तीजको मौलिकता र सांस्कृतिक धरोहरलाई उजागर गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

तीज, जुन चेलीहरूका लागि केवल रमाइलो पर्व मात्र होइन, आफ्ना पीडा, सुख–दुख र सामाजिक सन्देश बाँड्ने अवसर पनि हो, यो वर्ष फेरि नयाँ उत्साहका साथ मनाइँदैछ।

विगतमा तीजका गीतहरूमा चेलीहरूले आफ्ना घरायसी पीडा, माइतीको सम्झना र सामाजिक बन्धनका कथाहरू गाउने गर्थे। तर, समयसँगै तीजको स्वरूप बदलिएको छ। आजकाल तीज गीत र महोत्सवहरूले सामाजिक विकृति, विसंगति, लैंगिक असमानता र यहाँसम्म कि राजनीतिक मुद्दाहरूलाई समेत जोडदार रूपमा उठाउन थालेका छन्।

घर–आँगनमा सीमित रहेका यी गीतहरू अहिले भव्य महोत्सवको रूपमा सडक र मञ्चहरूमा गुञ्जिरहेका छन्। टुँडिखेल तीज महोत्सव पनि यही परिवर्तनको साक्षी बनेको छ, जहाँ मौलिक संस्कृतिको संरक्षणसँगै आधुनिक सन्देशहरू समेटिनेछन्।

इन्द्रेणी एकीकृत विकास केन्द्रका अध्यक्ष भानुभक्त अधिकारीको संयोजकत्वमा गठित मूल आयोजक समितिले महोत्सवको तयारी तीव्र बनाएको छ। पोखरा वडा नम्बर १, २ र ३ का आमा समूह, क्लब, टोल सुधार समिति, वित्तीय संस्था, विद्यालय र विभिन्न क्षेत्रका संघसंस्थाहरूको सहभागितामा ३९ सदस्यीय कार्य सम्पादन समिति, ३८ वटा उपसमिति, ३१ सदस्यीय मेला संरक्षक समिति र १३१ सदस्यीय सल्लाहकार समिति गठन गरिएको छ।

सचिवालय व्यवस्थापन उपसमितिका संयोजक दुर्गाप्रसाद अधिकारीले महोत्सवको तयारीबारे जानकारी दिँदै भने, “हामीले तीजको मौलिकता जोगाउँदै महिला सशक्तिकरण, सांस्कृतिक संरक्षण र पर्यटन प्रवद्र्धनलाई प्राथमिकता दिएका छौं।”

शनिबार सम्पन्न सरोकारवालाहरूको बैठकमा आयोजकले महोत्सवका उद्देश्यहरू स्पष्ट पारे। टुँडिखेलको ऐतिहासिक महत्व जोगाउने, परम्परागत कला–संस्कृतिको संरक्षण गर्ने, महिला दिदी–बहिनीले उत्पादन गरेका वस्तुहरूको प्रदर्शनीमार्फत आर्थिक सशक्तिकरण गर्ने र भड्किलो तीजलाई मौलिक स्वरूपमा फर्काउने लक्ष्य राखिएको छ।

साथै, इन्द्रेणी एकेडेमीका बालबालिकाको शैक्षिक उन्नति, सुविधासम्पन्न आवासीय भवन निर्माण र शवयात्रा वाहन सञ्चालनजस्ता सामाजिक कार्यमा पनि महोत्सवको योगदान रहनेछ।

दश दिनसम्म चल्ने महोत्सवमा मौलिक तीज गीत प्रतियोगिता, आमा समूहगत नृत्य, परम्परागत ढिँकी–जाँतो र छेलो हान्ने प्रतियोगिता आयोजना हुनेछन्। राष्ट्रिय र स्थानीय कलाकारहरूको प्रस्तुति, दैनिक उपभोग्य वस्तु, कृषि, हस्तकला, लत्ता–कपडा र रेस्टुरेन्टका स्टलहरूले मेलालाई थप रंगीन बनाउनेछन्। बालबालिकाका लागि बाल उद्यानको पनि व्यवस्था गरिएको छ।

आयोजक केन्द्रका उपाध्यक्ष निरज विक्रम राणाले महोत्सवको आर्थिक अनुमान प्रस्तुत गर्दै ६९ लाख आम्दानी, ६४ लाख ५० हजार खर्च र ४ लाख ५० हजार बचत हुने अपेक्षा रहेको बताए। यो बचत रकम सामाजिक कार्यमा खर्च गरिनेछ।

महोत्सवमा विभिन्न उपसमितिहरूले जिम्मेवारी सम्हालेका छन्। निरज विक्रम राणा (अर्थ संकलन), बसन्त बास्तोला (सांस्कृतिक), वेद प्रसाद वस्ती (लेखा), दुर्गा दत्त भुगाई (अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय), मिन बहादुर घले (युवा परिचालन), हरि प्रसाद अधिकारी (मञ्च व्यवस्थापन) लगायतले आ–आफ्नो क्षेत्रमा सक्रियता देखाएका छन्।

बैठकमा संविधान सभा सदस्य सारदा पौडेल, वडा अध्यक्ष सहारा प्रधान, गायिका बबिता राणा, आयोजक केन्द्रका संस्थापक अध्यक्ष राजेन्द्ररमण पराजुली, पूर्वअध्यक्ष रामभुषण पराजुली, सामुदायिक सेवा केन्द्रका अध्यक्ष राम प्रसाद अधिकारी र नेपाल रेडक्रस सोसाइटीकी सभापति जीवन अधिकारीले महोत्सवलाई मौलिक तीजको पहिचान जोगाउने र भड्किलोपन रोक्ने अवसरका रूपमा उपयोग गर्न सुझाव दिए। “तीज गीतहरूले समाजमा जनचेतना फैलाउनुपर्छ। हाम्रो संस्कृति जोगाउँदै सामाजिक विसंगति र असमानताविरुद्ध आवाज उठाउनुपर्छ,” गायिका राणाले जोड दिइन्।

विगतमा तीज चेलीहरूका लागि माइतीको सम्झना र वैवाहिक जीवनका गुनासा व्यक्त गर्ने माध्यम थियो। गीतहरूमा सासू–ससुरा, पतिको व्यवहार र सामाजिक बन्धनका कथाहरू समेटिन्थे। तर, अहिले तीज गीतहरूले लैंगिक हिंसा, सामाजिक विकृति, राजनीतिक भ्रष्टाचार र आधुनिक चुनौतीहरूलाई समेत सम्बोधन गर्न थालेका छन्।

यो परिवर्तनले तीजलाई केवल रमाइलो पर्वबाट सामाजिक जागरणको मञ्च बनाएको छ। टुँडिखेल तीज महोत्सवजस्ता आयोजनाहरूले यी सन्देशहरूलाई मञ्च प्रदान गर्दै मौलिकता र आधुनिकताको सन्तुलन कायम गर्न खोजेका छन्।

टुँडिखेल तीज महोत्सवले यी सबै पक्षलाई समेट्दै पोखरालाई सांस्कृतिक र पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा चिनाउने अवसर सिर्जना गरेको छ। यो महोत्सवले तीजको रमाइलो माहोललाई जीवन्त राख्दै नेपाली संस्कृतिको गौरवलाई विश्वमाझ फैलाउने प्रयास गरेको छ।