पोखरा, २६ असोज । पोखराका युवा वैज्ञानिक डा. निरञ्जन कोइराला स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालय र अन्तर्राष्ट्रिय प्रकाशन संस्था एल्सेभियरको सहकार्यमा तयार पारिने विश्वका प्रभावशाली शीर्ष दुई प्रतिशत वैज्ञानिकहरूको सूचीमा समावेश भएका छन्। यो उपलब्धि नेपाली वैज्ञानिक समुदायका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा महत्वपूर्ण मानिएको छ।

स्ट्यानफोर्ड–एल्सेभियर सूची वैज्ञानिक अनुसन्धानको प्रभाव मापन गर्ने विश्वव्यापी रूपमा स्वीकृत मापदण्ड हो। यसमा स्कोपस डाटाबेसका उद्धरण तथ्याङ्कलाई आधार मानिन्छ र कम्पोजिट सिटेशन स्कोरमार्फत वैज्ञानिकहरूको प्रभाव मूल्यांकन गरिन्छ। उक्त स्कोरमा कुल उद्धरण संख्या, एच–इन्डेक्स, सह–लेखक समायोजन तथा लेखकको स्थानजस्ता सूचकहरू समावेश हुन्छन्। वैज्ञानिकहरूलाई आफ्नो विशेषज्ञता क्षेत्रमा शीर्ष दुई प्रतिशतभित्र परेमा वा समग्र रूपमा उच्च स्थानमा रहेमा यो सूचीमा राखिन्छ। यो कुनै पुरस्कार चयन नभई उद्धरण प्रभावमा आधारित वस्तुगत मूल्यांकन हो।

डा. कोइराला जैविक प्रविधि (बायोटेक्नोलोजी) को प्रयोग गरी प्राकृतिक स्रोतबाट औषधि विकास गर्ने क्षेत्रका विज्ञ हुन्। विशेष गरी फ्लेभोनोइडलगायतका वनस्पति द्वितीयक मेटाबोलाइटहरूको संरचना परिमार्जनमार्फत औषधिको स्थिरता र जैविक उपलब्धता बढाउने अनुसन्धानमा उनको योगदान उल्लेखनीय छ। नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान (नास्ट) का अनुसन्धान फेलोका रूपमा हाल उनी गण्डकी प्रदेशका जंगली च्याउलगायतका प्राकृतिक स्रोतहरूको न्यूट्रास्युटिकल विश्लेषणमा सक्रिय छन्।

उनका अनुसन्धान कार्यहरू अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक समुदायबाट व्यापक रूपमा उद्धृत भएका छन्। उपलब्ध आधिकारिक अभिलेखअनुसार उनको विश्वव्यापी उद्धरण संख्या चार हजार पाँच सयभन्दा माथि पुगेको छ। दक्षिण कोरियाको सन मुन युनिभर्सिटीबाट पीएचडी गर्दा उनले गरेका अधिकांश अनुसन्धान कार्यहरू कोरियाली बौद्धिक सम्पत्ति कार्यालय (केआईपीओ)बाट पेटेन्ट अधिकार प्राप्त गर्न सफल भएका छन्। उनले चारवटा दक्षिण कोरियाली पेटेन्ट धारण गरेका छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा उत्कृष्ट पोस्टर तथा मौखिक प्रस्तुतीकरण पुरस्कारसहित उनले थुप्रै सम्मान प्राप्त गरेका छन्। नेपालका सम्माननीय राष्ट्रपतिबाट नेपाल विद्याभूषण ‘ए’ पदक, नास्टबाट विज्ञान तथा प्रविधि युवा पुरस्कार, सन मुन युनिभर्सिटीबाट डीन च्वाइस अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी समाज अवार्ड तथा बीआरआईसीपीएल इन्डिया युवा वैज्ञानिक पुरस्कार उनको उपलब्धिको सूचीमा छन्।

व्यावसायिक रूपमा उनी फाइटोकेमिकल सोसाइटी अफ एशिया तथा इन्टरनेशनल केमिकल बायोलोजी सोसाइटीका सदस्य हुन् भने बायोटेक्नोलोजी सोसाइटी नेपालका आजीवन सदस्य पनि छन्। इन्टरनेशनल एसोसिएसन अफ डाइटेटिक न्यूट्रिशन एन्ड सेफ्टीका लागि नेपालका पर्यवेक्षकका रूपमा समेत कार्यरत उनले धेरै अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलहरूमा सम्पादकीय बोर्ड सदस्य तथा समीक्षकको भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन्। राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन र कार्यशालाहरूमा आमन्त्रित वक्ताका रूपमा नियमित सहभागी हुने उनले निजी तथा सरकारी अनुसन्धान संस्थाहरूमा सल्लाहकार तथा भ्रमणकर्ता वैज्ञानिकका रूपमा पनि योगदान दिइरहेका छन्।

डा. कोइरालाको यो अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता नेपालको बायोटेक्नोलोजी तथा प्राकृतिक औषधि अनुसन्धान क्षेत्रको बढ्दो क्षमतालाई प्रतिबिम्बित गर्छ। उद्धरणमा आधारित यस्तो मूल्यांकनले नेपाली वैज्ञानिकहरूको विश्वव्यापी प्रभावलाई थप प्रस्ट्याएको छ।