बागलुङ, ३ चैत । बागलुङको ढोरपाटन नगरपालिकामा फैलिएको दादुरा संक्रमण नियन्त्रण गर्न व्यापक खोप अभियान चलाइएको छ । फागुनको पहिलो सातादेखि यो रोग फैलिएको थियो । अहिले पनि ३० जना बिरामी आइसोलेसनमा उपचाररत छन् ।

जनस्वास्थ्य कार्यालय बागलुङका अनुसार फागुन पहिलो सातादेखि हालसम्म ११३ जनामा दादुराको लक्षण देखिएको छ । जसमध्ये ७ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ । शंकास्पद ११३ मध्ये ७३ जनालाई अस्पताल भर्ना गरिएको थियो, जसमध्ये ४३ जना घर फर्किसकेका छन् । ढोरपाटन नगरपालिका वडा नं. ७, ८ र ९ का बोबाङ, सेराबाङ र लाकुरीबोट गाउँमा यो संक्रमण मुख्य रूपमा फैलिएको हो ।

नियन्त्रणका लागि नौ वटै वडामा खोप अभियान सम्पन्न भइसकेको छ । ५ हजार ७६७ जनालाई खोप लगाइएको छ (लक्ष्य ६ हजार ७६३ बालबालिका र किशोरकिशोरी) । १० देखि १९ वर्षका किशोरकिशोरी, स्वास्थ्यकर्मी, गर्भवती र प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दालाई प्राथमिकता दिइएको छ । बुर्तिबाङ अस्पतालमा २४ जना र बोबाङ स्वास्थ्य चौकीमा ६ जना उपचाररत छन् । विद्यालय बन्द गरिएका थिए, अब संक्रमण कम भएपछि पुनः सञ्चालन भइरहेका छन् । खोप लगाएको ५–७ दिनपछि संक्रमण घट्ने अपेक्षा गरिएको छ । छुटेकालाई चैत ५ सम्म खोप दिइने भएको छ ।

दादुरा रोग भनेको के हो ?
दादुरा एक अत्यधिक संक्रामक भाइरल रोग हो । यो रोग दादुरा भाइरसबाट लाग्छ र हावा, खोकी वा हाछ्यूँबाट सजिलै सर्छ । एक जना संक्रमितले १२–१८ जनालाई सार्न सक्छ । यो मुख्य रूपमा बालबालिका र किशोरकिशोरीमा देखिन्छ तर गर्भवती, स्तनपान गराउने महिला र ४८ वर्षसम्मका व्यक्तिलाई पनि प्रभावित पार्न सक्छ ।

लक्षणहरू के–के हुन् ?
संक्रमण भएको १०–१४ दिनपछि लक्षण देखिन्छन् । सुरुमा उच्च ज्वरो, खोकी, रुघाखोकी, रातो आँखा र मुखभित्र सेतो–सेतो दाग (कोप्लिक स्पट) देखिन्छ । ३–५ दिनपछि अनुहारबाट सुरु भएर शरीरभरि रातो–रातो दाग (र्याश) फैलिन्छ । दाग ५–६ दिनसम्म रहन्छ ।
स्वास्थ्यमा पार्ने असर के छ ?

दादुरा सामान्य लागे पनि गम्भीर जटिलता निम्त्याउन सक्छ । कानको संक्रमण, झाडापखाला, निमोनिया, मस्तिष्क सुन्निने (इन्सेफलाइटिस), अन्धोपन, बौद्धिक अपांगता र मृत्युको जोखिम हुन्छ । विशेष गरी ५ वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिका, कुपोषित र कमजोर प्रतिरक्षा भएकामा खतरनाक हुन्छ । जटिलता ३ मध्ये १ जनामा देखिन सक्छ ।

यसबाट बच्न के गर्नुपर्छ ?
सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भनेको एमएमआर खोपको दुई डोज लगाउनु हो । पहिलो डोज ९–१२ महिनाको उमेरमा र दोस्रो १५–१८ महिनामा । खोप लगाएपछि ९५ प्रतिशतभन्दा बढी सुरक्षा मिल्छ । संक्रमण भएका क्षेत्रमा खोप अभियान, विद्यालय बन्द, सचेतना र आइसोलेसन प्रभावकारी हुन्छ । खोप लगाएको ५–७ दिनपछि संक्रमण घट्छ ।

विश्वमा दादुराको स्थिति कस्तो छ ?
दादुरा अझै विश्वव्यापी समस्या हो । सन् २००० देखि २०२४ सम्म खोपले ५९ मिलियनको ज्यान बचाए पनि सन् २०२४ मा विश्वमा करिब ९५ हजार जनाको मृत्यु भएको थियो (जसमध्ये ९५ प्रतिशत ५ वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिका) । पहिलो डोज खोप कभरेज ८४ प्रतिशत छ । कोभिड महामारी र खोपप्रतिको अनिच्छाका कारण २०२४–२०२६ मा युरोप, अमेरिका र एसियामा पुनः प्रकोप बढेको छ । तर खोप अभियानले धेरै देशमा नियन्त्रण भइरहेको छ ।

नेपालमा पहिले र अहिलेको अवस्था ?
नेपालमा पहिले दादुरा कभरेज कम थियो (सन् २००७ मा ७१ प्रतिशत) । ठूला प्रकोप हुन्थे र हजारौं बालबालिका प्रभावित हुन्थे । तर सुधार हुँदै गएको छ । सन् २०१२ मा एमआर खोप सुरु भएपछि कभरेज ८८ प्रतिशत पुगेको थियो । सन् २०२३ मा १५ लाखभन्दा बढी बालबालिकालाई खोप लगाइयो । सन् २०२५ मा नेपालले रुबेला रोग पूर्ण रूपमा हटाएको छ (९५ प्रतिशतभन्दा बढी कभरेज) । अब सन् २०२६ सम्म दादुरा पनि हटाउने लक्ष्य छ ।

तर दुर्गम हिमाली र पहाडी क्षेत्र जस्तै ढोरपाटनमा पहुँच कम भएकाले अझै प्रकोप देखिन्छ । यस्ता क्षेत्रमा खोप अभियान, स्वास्थ्यकर्मी परिचालन र विश्व स्वास्थ्य संगठनको सहयोगले सुधार भइरहेको छ । ढोरपाटनमा जस्तै तत्काल खोप र सचेतनाले संक्रमण नियन्त्रणमा आउने अपेक्षा गरिएको छ ।

यो प्रकोपले खोपको महत्वलाई अझ बढि झल्काएको छ । अभिभावकले आफ्ना बालबालिकालाई समयमै खोप लगाउने र स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनु पर्ने देखिन्छ । किनभने दादुराबाट पूर्ण रुपमा बच्न खोप नैं मुख्य हतियार हो ।