News Portal

ताजा शिर्षकहरु

चर्चित शिर्षकहरु

क्राईम–न्यूज डन न्यूज खोज प्रमुख समाचार

२२ करोडको हेरोइनसहित अन्तर्राष्ट्रिय गिरोहका सदस्य पक्राउ

नेपाल ‘गोल्डेन ट्र्याङ्गल’ र ‘गोल्डेन क्रिसेन्ट’ बीचको ट्रान्जिट मार्ग

काठमाडौं, ३० कार्तिक । २२ करोड रुपैयाँबराबरको सेतो हेरोइनसहित एक भारतीय नागरिक पक्राउ परेका छन्। थाइल्यान्डको बैंककबाट आएका भारतको पुणे घर भएका रिवाराज (रेवराज) तिघारेलाई साढे पाँच किलो सेतो हेरोइनसहित लागुऔषध नियन्त्रण ब्युरोले शनिबार त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट पक्राउ गरेको हो।

उनले खरायो तथा बिरालोको खानाको प्याकेटभित्र लुकाएर हेरोइनको तस्करी गरेको प्रहरीले जनाएको छ। ‘उनी भरिया नभई लागुऔषध कारोबार गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय समूहका सदस्य भएको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा खुलेको छ,’ ब्युरोका एसएसपी सुवासचन्द्र बोहराले भने, ‘उनले यसअघि तीनपटक नेपाल हुँदै भारतमा लागुऔषध तस्करी गरिसकेको देखिन्छ।’

यसपटक पनि तिघारेले हेरोइन नयाँदिल्ली लिएर जाने तयारी गरेका थिए। जुन लाओसबाट थाइल्यान्ड हुँदै नेपाल ल्याइएको प्रहरीको आकलन छ। नेपालको कानुनअनुसार उनलाई यस्तो अपराधमा २५ वर्षसम्म कैद सजाय हुन सक्छ। पहिलोपटक उनी गत वर्ष कात्तिकमा लाओसबाट काठमाडौं हुँदै दिल्ली गएका थिए। दोस्रोपटक गत वर्ष माघमा नेपाल आएको प्रहरीले जनाएको छ। त्यति वेला पनि उनले लागुऔषध नै ओसारेको प्रहरी दाबी छ।

अध्ययनले मेकानिकल इन्जिनियर रहेका तिघारे एक दशकदेखि नै यस्तो अपराधमा संलग्न रहेको एसएसपी बोहराले बताए। उनी विगतमा जिम्बाबे, सुडान, भियतनाम, बंगलादेश, कम्बोडियाजस्ता देशमा यात्रा गरेका छन्। लागुऔषध कारोबारकै लागि उनी त्यहाँ पुगेको आशंका छ।

बरामद भएको हेरोइन लाओस हुँदै थाइल्यान्डबाट नेपाल आएको प्रहरी अधिकारी बताउँछन्। जुन रुट नयाँ भने होइन। विगतमा पनि ती क्षेत्रबाट नेपाल हुँदै विभिन्न देशमा हेरोइनको ओसारपसार हुने गर्दथ्यो।

विश्वको हालको अवस्थाः उत्पादन केन्द्रहरूको परिवर्तन र सञ्जालको विस्तार
विश्वव्यापी लागुऔषध कारोबार अहिले दुई मुख्य क्षेत्रमा केन्द्रित छ। म्यानमार, लाओस र थाइल्यान्डलाई ‘गोल्डेन ट्र्याङ्गल’ र अफगानिस्तान, पाकिस्तान तथा इरान क्षेत्रलाई ‘गोल्डेन क्रिसेन्ट’ भनेर चिनिन्छ।

अफगानिस्तानमा तालिबानको अफिम खेती प्रतिबन्धपछि उत्पादन ठूलो मात्रामा घटेको छ। तर पूर्व–प्रतिबन्धका स्टक (अनुमानित १३ हजार टनभन्दा बढी) अझै विश्व बजारलाई धानिरहेका छन्। यसैबीच म्यानमार फेरि विश्वको सबैभन्दा ठूलो अफिम उत्पादक बनेको छ। २०२५ मा त्यहाँको खेती क्षेत्रफल करिब ५३ हजार हेक्टर पुगेको अनुमान छ।

म्यानमारको शान राज्यलगायतका क्षेत्रमा जातीय सशस्त्र समूहहरूको नियन्त्रणमा रहेका ठाउँहरूमा उत्पादन र ओसारपसार सक्रिय छ। यससँगै सिंथेटिक औषधि (विशेषगरी मेथामफेटामाइन) को उत्पादन पनि त्यही क्षेत्रबाट ठूलो मात्रामा भइरहेको छ।

पूर्वी र दक्षिण-पूर्वी एसियामा मेथामफेटामाइनको बरामद रेकर्ड स्तरमा पुगेको छ। थाइल्यान्ड मात्रैले एक वर्षमा १०० टनभन्दा बढी बरामद गरेको उदाहरणहरू छन्। लाओस र कम्बोडिया हुँदै म्यानमारसँग जोडिएका मार्गहरू सक्रिय छन्।

यी सञ्जालहरू प्रायः स्थानीय सशस्त्र समूहहरू, अन्तर्राष्ट्रिय तस्कर समूह र केही ठाउँमा अन्य आपराधिक गतिविधि (जस्तै ठगी केन्द्रहरू) सँग जोडिएका हुन्छन्। उत्पादन र नियन्त्रण मुख्यतया संघर्षग्रस्त र कमजोर शासन भएका क्षेत्रहरूमा केन्द्रित छ।

दक्षिण एसिया यी दुई क्षेत्रबीच पर्छ। भारत, नेपाललगायत देशहरू ट्रान्जिट र बजार दुवैका रूपमा प्रयोग हुने जोखिममा छन्। मेक्सिकन कार्टेलहरू (सिनालोआ, जेएनजी आदि) को विश्वव्यापी विस्तार पनि देखिएको छ, तर दक्षिण–पूर्वी एसियामा मुख्यतः स्थानीय र क्षेत्रीय सञ्जालहरू प्रभावशाली छन्।

नेपालको हालको अवस्था
नेपाल गोल्डेन ट्र्याङ्गलबाट आउने हेरोइन र अन्य पदार्थको ट्रान्जिट मार्ग बनेको छ। त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, खुला भारत–नेपाल सीमा र आन्तरिक यातायात मार्गहरू यसका कमजोर बिन्दु हुन्। हालका वर्षहरूमा सेतो हेरोइन, ब्राउन हिरोइन, गाँजा र नियन्त्रित औषधि (जस्तै ट्रामाडोल) को बरामद र गिरफ्तारी बढेका छन्। मधेश प्रदेशमा मात्रै तीन वर्षमा हजारौं व्यक्ति पक्राउ परेका छन् भने काठमाडौं उपत्यकामा ब्राउन हिरोइनको आन्तरिक वितरण सक्रिय रहेको प्रहरी बताउँछ।

यसैबीच, लागुऔषध नियन्त्रण ब्युरोले साढे तीन किलोग्राम थाई गाँजासहित अर्का भारतीय नागरिकलाई पनि पक्राउ गरेको छ। पक्राउ पर्नेमा भारतको उत्तर प्रदेश ठेगाना भएका २२ वर्षीय सलमान रहेका छन्। दिल्लीबाट आएका उनीसँग प्लास्टिक प्याकेटमा लुकाएर राखिएको ३.५ किलो थाई गाँजा बरामद भएको ब्युरोले जनाएको छ। पासपोर्ट र मोबाइलसमेत बरामद भएको छ। थप अनुसन्धान कोटेश्वरबाट भइरहेको छ।

यी घटनाहरूले देखाउँछन् कि नेपाल केवल भरियाको मार्ग मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जालका सदस्यहरू सक्रिय रूपमा प्रयोग गर्ने ठाउँ पनि बनेको छ। विमानस्थल प्रोफाइलिङ र सीमा निगरानीबाट ठूला बरामद भए पनि सञ्जालको मूल संरचना र वित्तीय प्रवाहलाई प्रभाव पार्न क्षेत्रीय सहकार्य आवश्यक छ।

लागुऔषध कारोबारले सुरक्षा, सार्वजनिक स्वास्थ्य, युवा वर्ग र आर्थिक अपराधलाई गहिरो असर पार्छ। उत्पादन क्षेत्रमा सशस्त्र समूहको नियन्त्रण र ट्रान्जिट देशहरूको कमजोर पक्षको फाइदा उठाउने प्रवृत्ति जारी छ। नेपालमा प्रहरीको सक्रियता बढेको भए पनि सीमापार सूचना आदान-प्रदान, वित्तीय ट्र्याकिङ र क्षेत्रीय संयन्त्र (जस्तै मेकोङ उप–क्षेत्रीय सहकार्य) लाई अझ मजबुत बनाउनुपर्ने चुनौती छ। यो घटना गोल्डेन ट्र्याङ्गलबाट दक्षिण एसियातर्फको मार्ग अझै सक्रिय रहेको स्पष्ट संकेत हो। अनुसन्धानले थप सञ्जाल उजागर गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

डनन्यूज ट्रेन्डिङ