News Portal

ताजा शिर्षकहरु

चर्चित शिर्षकहरु

धर्म-सस्कृति पर्यटन प्रमुख समाचार

तराईबाट राष्ट्रिय आस्थाको पर्व बनेको छठले आध्यात्मिक आकर्षण बढाउँदै

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवी लामिछाने दम्पत्ती छठ पर्वको अवसरमा जनकपुरमा पुजा गर्दै ।

पोखरा, ३० कार्तिक । उदाउँदै गरेको सूर्यलाई सोमबार बिहान अर्घ्य दिएपछि चारदिने छठ पर्व सकिएको छ। आइतबार अस्ताउँदै गरेको सूर्यलाई अर्घ्य दिएका व्रतालुहरूले आज बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर पर्वको विधिवत् समापन गरेका हुन्।

छठ पर्व पोखरामा पनि भव्य रूपमा मनाइएको थियो। पोखराको नदीपुरस्थित नारायणस्थान मन्दिर परिसर, फेवाताल किनार केदारेश्वर मन्दिर परिसरको पार्वती घाट, भद्रकालीको माछापोखरी तथा फूलबारी र भलामको बीचको कालीखोलामा छठ पूजा गरिएको थियो।

नेपाल–भारत (एनबी) व्यवसायी समिति अध्यक्ष भुनेश कुमारका अनुसार चारवटै पूजास्थलमा पूजाआजा गर्ने व्रतालुको भीड लागेको थियो। यस वर्ष पोखरामा एक हजारदेखि १५ सयको संख्यामा व्रतालुले छठको व्रत बसेका थिए भने पूजाको अवलोकन तथा दर्शन गर्न आउनेसहित करिब १० हजार जनाको उपस्थिति रहेको थियो। पूजालाई मर्यादित र व्यवस्थित बनाउन चारवटै ठाउँमा छुट्टाछुट्टै समिति गठन गरिएको थियो।

विभिन्न रोजगारी, पेसा र व्यवसाय सिलसिलामा पोखरामा बसोबास गर्दै आएका तराई–मधेस समुदायका नागरिकलाई लक्षित गरी केही वर्षयता यहाँ छठ पूजाको प्रबन्ध गरिँदै आइएको छ। पछिल्लो समय पहाडी क्षेत्रका व्यक्तिसमेत पूजामा सहभागी भएका छन्। घाटहरूलाई केराका बोट, उखु, अदुवा, भोगटे, सुन्तला र अन्य विभिन्न फलफूलले आकर्षक रूपमा सिँगारिएको थियो।

काठमाडौं उपत्यकाका बागमती नदी किनार, रानीपोखरी, गुह्येश्वरी, गौरीघाट, गहनापोखरी, नागपोखरी, कमलपोखरी लगायतका स्थानहरूदेखि तराई-मधेशका ऐतिहासिक पोखरी र नदीघाटहरूसम्म श्रद्धालुहरूको भीड लागेको थियो।

योसँगै सत्य, अहिंसा र सबै जीवप्रति सहानुभूतिको सन्देश बोकेको तराईवासीको महान चाडको उल्लास अहिलेका लागि सकिएको छ। तर छठको महत्व र यसको विस्तार भने झन्झ-न् बलियो बन्दै गएको छ। तराईको सीमित क्षेत्रमा मनाइने यो पर्व अहिले राष्ट्रिय रूप ग्रहण गरिसकेको छ।

धार्मिक महत्व: सूर्य र छठी माताको आराधना
छठ पर्व सूर्यदेव (दिनानाथ) र छठी माता (षष्ठी देवी) को प्रत्यक्ष उपासना हो। यसमा मूर्ति वा पुजारीको आवश्यकता पर्दैन। व्रतालु आफैं नदी वा पोखरीमा उभिएर प्रकृतिलाई साक्षी राखेर पूजा गर्छन्। कठोर निराहार व्रत (पानीसमेत नखाई), शुद्धता, संयम र अनुशासन यसका मूल आधार हुन्।

धार्मिक जनविश्वास अनुसार छठ व्रत गर्नाले दुःख-दरिद्रताबाट मुक्ति, सन्तान सुख, पारिवारिक समृद्धि, स्वास्थ्य र दीर्घायु प्राप्त हुन्छ। सूर्यलाई जीवनदाता, ऊर्जा र प्रकाशको स्रोत मानिन्छ भने छठी मातालाई सन्तान र परिवारको रक्षा गर्ने देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ। यो पर्वले मानिसलाई प्रकृतिप्रति कृतज्ञता, पवित्रता र आत्मानुशासन सिकाउँछ।

ऐतिहासिक र पौराणिक जरा
छठको जरा वैदिक कालदेखि जोडिएको छ। ऋग्वेदमा सूर्य, सविता र उषाको स्तुति गरिएको छ। रामायणमा श्रीराम र सीताले अयोध्या फर्किएपछि राज्यको कल्याणका लागि सूर्यको आराधना गरेको प्रसङ्ग पाइन्छ। महाभारतमा द्रौपदीसहित पाण्डवहरू अज्ञातवासमा रहँदा गुप्तवास सफल होस् भनी सूर्यदेवको पूजा गरेको उल्लेख छ। सूर्यपुराणमा अत्रिमुनिकी पत्नी अनुसुयाले छठ व्रत गरेर सौभाग्य प्राप्त गरेको कथा प्रचलित छ।

यी पौराणिक सन्दर्भहरूले छठलाई हजारौं वर्ष पुरानो सूर्योपासना परम्परासँग जोड्छन्। यो केवल कर्मकाण्ड नभई जीवन, प्रकृति र ब्रह्माण्डसँगको गहिरो सम्बन्धको प्रतीक हो।

सांस्कृतिक महत्व: एकता, समानता र प्रकृतिप्रेम
छठ सामाजिक एकताको पर्व हो। घाटमा धनी-गरिब, जात-जाति वा भाषाको भेदभाव हुँदैन। सबैले समान रूपमा भाग लिन्छन्। महिलाहरू यसका मुख्य व्रतालु हुन्, तर परिवारका सबै सदस्य सहभागी हुन्छन्। थारु, मधेसी, पहाडी र अन्य समुदायबीच साझा सांस्कृतिक सेतु बनेको छ।

यो पर्वले जलस्रोतको संरक्षण, सफाइ र कृषि उत्पादनप्रति आदर जगाउँछ। लोकगीत, थेकुवा, फलफूल र बाँसको टोकरी जस्ता सांस्कृतिक तत्वहरूले यसलाई जीवन्त बनाउँछन्।

तराईबाट राष्ट्रिय स्वरूपसम्म
२०४६ साल अघिसम्म छठ मुख्यतः तराई-मधेशका मैथिली र भोजपुरी भाषी समुदायमा सीमित थियो। जनकपुर, वीरगञ्ज, सर्लाही, धनुषा, महोत्तरी, पर्सा, बारा, रौतहट, सिराहा र सप्तरीका घाटहरू यसका केन्द्र थिए। प्रजातन्त्रपछि बसाइँसराइ र सांस्कृतिक आदानप्रदानसँगै यो पर्व काठमाडौं उपत्यका हुँदै पहाडी जिल्लाहरूसम्म फैलियो।

अहिले काठमाडौंमा मात्रै सयौं घाट निर्माण हुने गरेका छन्। अन्य समुदायका मानिसहरू पनि व्रत बस्न र पूजामा सहभागी हुन थालेका छन्। सरकारले छठका दिन सार्वजनिक बिदा दिने परम्पराले यसलाई राष्ट्रिय पहिचान दिएको छ। यो वर्ष पनि सोमबार बिदा दिइएको थियो।

पर्वको विधि
कार्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि सप्तमीसम्म मनाइने यो पर्व शुक्रबारदेखि सुरु भएको थियो। पहिलो दिन नहाय-खाय, दोस्रो दिन खरना विधि गरिन्छ। मुख्य दिन अर्थात् तेस्रो दिन आइतबार साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिई चौथो दिन सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि छठ विधिवत् समापन हुन्छ।

पछिल्लो समय आध्यात्मिकता र धार्मिक कार्यप्रति मानिसहरूको आकर्षण बढ्दै गएको छ। भौतिक जीवनको भागदौड, तनाव र अनिश्चितताबीच शुद्धता, अनुशासन र प्रकृतिको नजिक हुने छठ जस्ता पर्वहरूले मानसिक शान्ति र आत्मसन्तोष खोज्नेहरूलाई आकर्षित गरिरहेका छन्। छठ अब केवल मधेसको पर्व रहेन, नेपाली समाजको साझा आस्था र सांस्कृतिक गौरव बनेको छ।

सूर्योदयसँगै यो वर्षको छठ सकिएको छ, तर आस्थाको यो ज्योति भने निरन्तर फैलिरहेको छ।

डनन्यूज ट्रेन्डिङ