पोखरा, २० साउन । पाकिस्तानको ब्रोड पिक हिमाल आरोहणका क्रममा आएको हिमपहिरोमा परी ज्यान गुमाएका विश्वचर्चिक पर्वतारोहीहरूसहित तराई क्षेत्रमा हालै भएको हिंसाका मृतकहरूप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै पोखरामा दीप प्रज्ज्वलन गरिएको छ।

पृथ्वीनारायण क्याम्पस स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (स्ववियु) र अखिल (समाजवादी)को संयुक्त आयोजनामा मंगलबार साँझ बगरस्थित क्याम्पस गेटअगाडि आयोजित उक्त श्रद्धाञ्जली तथा दीप प्रज्ज्वलन कार्यक्रममा करिब ३०० जना विद्यार्थीहरूको उपस्थिति रहेको थियो।

कार्यक्रममा स्ववियु सभापति विष्णु पोखरेल र अखिल (समाजवादी)का केन्द्रीय सचिव प्रकाश बास्तोलाले मन्तव्य राख्दै गत साता पाकिस्तानको काराकोरम हिमशृङ्खलास्थित ब्रोड पिक हिमालमा आएको हिमपहिरोमा ज्यान गुमाउने नेपाली आरोहीहरूले विश्व पर्वतारोहणमा ‘शेर्पा’ र ‘गाइड’प्रतिको दृष्टिकोण सधैँका लागि बदलिदिएको स्मरण गरे।

वक्ताहरूले विश्व कीर्तिमानी आरोही निर्मल पुर्जा (निम्स दाइ)ले सन् २०११ मा ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला विश्वका सबै १४ हिमाल केवल ६ महिना ६ दिनमा आरोहण गरी नेपाललाई विश्वसामु गौरवान्वित बनाएको उल्लेख गरे। साथै, नेपाली पर्वतारोहण, उच्च हिमाली उद्धार, रुट फिक्सिङ तथा विदेशी आरोहीहरूको सुरक्षित आरोहणमा ज्यान गुमाउने पुरबहादुर गुरुङ (युक्त), किली पेम्बा शेर्पा (किलु), ग्याल्जेन शेर्पा, निमा शेर्पा र नावाङ थिन्डु शेर्पाले पुर्याएको योगदान नेपाली पर्वतारोहण इतिहासकै अमूल्य सम्पत्ति भएको बताए।

सोही अवसरमा उनीहरूले तराई क्षेत्रमा हालै भएको हिंसामा ज्यान गुमाएका जयप्रकाश मेहता, गणेश यादव, ओमप्रकाश मेहता र रवीन्द्र मेहताप्रति पनि श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै हिंसा र द्वन्द्वले समाजलाई कहिल्यै शान्ति र समृद्धितर्फ लैजान नसक्ने बताए। दिवंगत सबैजना राष्ट्रका अमूल्य सम्पत्ति भएको उल्लेख गर्दै उनीहरूले मृतकहरूको साहस, त्याग र राष्ट्रप्रेम सधैँ नेपाली जनमानसमा जीवित रहने विश्वास व्यक्त गरे।

पुस्ताकै सर्वोत्कृष्ट आरोहीहरूको भौतिक अन्त्य
सगरमाथाको चुचुरोमा दर्जनौं पटक पाइला टेक्नु, अक्सिजन सिलिन्डरबिना आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमाल चढ्नु तथा ‘केटू’ जस्तो खतरनाक हिमालको हिउँदमा सफल आरोहण गर्नु एक समय असम्भव मानिन्थ्यो। तर, यी सबै असम्भवलाई सम्भव बनाएका एक गैरआवासीयसहित ६ नेपाली आरोहीको ब्रोड पिकको हिमपहिरोमा परेर निधन भएपछि विश्वभरको पर्वतारोहण क्षेत्र स्तब्ध बनेको छ।

हिमपहिरोमा ज्यान गुमाउनेमध्ये सबैभन्दा चर्चित नाम ४३ वर्षीय निर्मल पुर्जा हुन्, जो ब्रोड पिकमा १० सदस्यीय अन्तर्राष्ट्रिय टोलीको नेतृत्व गरिरहेका थिए। उनी आफ्ना पुस्ताका सर्वोत्कृष्ट आइकन रहेको पर्वतारोहीहरू बताउँछन्।

सोही अभियानमा गाइडका रूपमा रहेका ४६ वर्षीय किली पेम्बा शेर्पाले जुलाईको सुरुवातमै १४ वटै हिमालको आरोहण पूरा गर्दै ‘ग्रान्ड स्ल्याम’ हासिल गरेका थिए। सन् २०२१ मा पुर्जाकै नेतृत्वमा केटू हिमालको पहिलो हिउँदे आरोहण गर्ने ऐतिहासिक टोलीमा समेत सहभागी पेम्बाले १५ पटक सगरमाथा चढेका थिए भने दुवै खुट्टा गुमाएका आरोहीहरूलाई समेत सुरक्षित रूपमा चुचुरोमा पुर्याएका थिए।

त्यस्तै, ३७ वर्षीय पुरबहादुर गुरुङ १४ मध्ये १२ वटा सर्वोच्च शिखर चढिसकेका र ‘अन्तर्राष्ट्रिय माउन्टेन गाइड संघ’ बाट प्रमाणित नेपालका करिब १०० जनाभन्दा कम गाइडमध्ये एक थिए। हालै सगरमाथामा सन् १९२४ मा हराएका बेलायती आरोही एन्ड्रयु इर्भिनको एक शताब्दी पुरानो जुत्ता फेला पार्ने टोलीमा समेत उनी सहभागी थिए।

दुर्घटनामा ज्यान गुमाउने अन्यमा एकै सिजनमा कञ्चनजङ्घा तीन पटक चढेका ग्याल्जेन शेर्पा, एकै वर्षमा चारवटा आठ हजार मिटर अग्ला हिमाल चढेका ३६ वर्षीय निमा शेर्पा र पर्वतारोहण क्षेत्रका उदाउँदा तारा २० वर्षीय नवाङ थिन्दु शेर्पा रहेका छन्।

पाकिस्तानको कठिन पर्वतारोहण र जोखिमपूर्ण आकर्षण
नेपाली गाइडहरू वसन्त ऋतुमा नेपालका हिमालहरूमा व्यस्त भए पनि जुनदेखि सेप्टेम्बरसम्म मनसुन सुरु भएपछि पाकिस्तानका हिमालतर्फ लाग्ने गर्छन्। नेटफ्लिक्स डकुमेन्ट्रीमार्फत निर्मल पुर्जाले पाकिस्तानका हिमाल चढ्न धेरैलाई प्रेरित गरेका थिए।

तर, नेपालका हिमालमा जस्तो पाकिस्तानको काराकोरम हिमशृङ्खलामा व्यवस्थित लज र सहज हेलिकप्टर उद्धारको सुविधा छैन। त्यहाँ आरोहीहरूले आफैँ डोरी टाँग्नुपर्ने, हिउँ काटेर बाटो बनाउनुपर्ने र क्याम्प खडा गर्नुपर्ने हुन्छ। हेलिकप्टर उडाउन समेत कठिन हुने भएकाले त्यहाँ चरम दबाब झेल्न सक्ने बहुआयामिक सीप भएका उत्कृष्ट शेर्पाहरू मात्र जाने गरेका छन्।

ब्रोड पिकको यो दुर्घटनाले सुरक्षा मापदण्डमा कडाइ गर्नुपर्ने बहस फेरि उठाए पनि विज्ञहरूले यसले उच्च हिमाली पर्यटनमा खासै ठूलो परिवर्तन नल्याउने बताएका छन्। हिमालमा प्राकृतिक जोखिम नै यसको मुख्य आकर्षण भएको र सन् २०१४ को सगरमाथा हिमपहिरो वा २००८ को केटू दुर्घटना जस्ता विपत्तिपछि पनि पर्यटन पुरानै लयमा फर्किएको इतिहासले देखाएको छ।