पोखरा, ११ वैशाख । नेपालको राजनीतिमा ‘पुरानो शक्ति’ र ‘नयाँ पुस्ता’ बीचको वैचारिक द्वन्द्व उत्कर्षमा पुगेका बेला पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह र पूर्वरानी कोमल शाह शुक्रबार पर्यटकीय नगरी पोखरा ओर्लँदै छन्। पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र बुद्धएयरबाट सर्वसाधारण नागरिकसँगैं आज पोखरा आउँदैछन् ।लोकतन्त्र दिवसको दिन आज शुक्रबार बिहान १० बजे पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा हुन लागेको उनीहरूको स्वागतलाई केवल औपचारिकतामा मात्र सिमित राखिएको छैन; यसलाई एउटा बलियो राजनीतिक ‘शक्ति प्रदर्शन’ को रूपमा हेरिएको छ।

विरासत र वियोगः दरबार हत्याकाण्डपछिको त्यो मोड
नेपालमा करिब २४० वर्ष लामो शाहवंशीय इतिहासको एउटा दुखद र अकल्पनीय मोड थियो-२०५८ जेठ १९ को दरबार हत्याकाण्ड। राजा वीरेन्द्रको वंश नाश भएपछि गद्दीमा बसेका ज्ञानेन्द्र शाहले इतिहासकै सबैभन्दा कठिन समयको सामना गरे। २०६२/६३ को जनआन्दोलन र तत्कालीन राजनीतिक दलहरूको गठबन्धनले राजसंस्थालाई किनारा लगाउँदै देशमा गणतन्त्रको घोषणा ग¥यो। तर, नारायणहिटी छोड्दै गर्दा पूर्वराजाले दिएको त्यो संयमित र भावुक अभिव्यक्तिले नेपालीको मनमा एउटा छाप भने छोडेकै थियो।

गणतन्त्रको मोहभङ्ग र बढ्दो ’क्रेज’
दुई दशक लामो गणतान्त्रिक अभ्यासमा राजनीतिक अस्थिरता, भ्रष्टाचार र सत्ताको हानथापबाट वाक्क भएका आम जनतामा अचेल एउटा प्रश्न उब्जन थालेको छ-‘के राजसंस्था नै ठीक थियो त?’ पछिल्लो समय पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र जहाँ पुग्छन्, त्यहाँ उर्लिने जनसागरले केही स्पष्ट संकेत गरिरहेको छः
सांस्कृतिक अभिभावकत्वः धर्म र संस्कृतिको रक्षाका लागि राजसंस्था अपरिहार्य रहेको बुझाइ।
राष्ट्रवादको प्रतीकः विदेशी हस्तक्षेप बढ्दै जाँदा ’देश बचाउने’ अन्तिम शक्तिका रूपमा राजालाई हेरिनु।
निराशाको विकल्पः दलहरूप्रतिको तीव्र वितृष्णाले राजाप्रतिको आकर्षण बढाएको।

’जेन–जी’  र राजसंस्थाको भविष्य
सबैभन्दा रोचक पक्ष त यो छ कि, राजतन्त्र नदेखेको वा नभोगेको नयाँ पुस्ता समेत अहिले सडकमा ‘राजा आऊ, देश बचाऊ’ भन्दै उत्रिन थालेको छ। सामाजिक सञ्जालमा राजाका पुराना भिडियो र भाषणहरू भाइरल हुनुले राजसंस्थाको भविष्यलाई पुनर्जीवन दिने संकेत गरेको छ। बंगलादेशमा भएको पछिल्लो युवा विद्रोह र त्यसले निम्त्याएको सत्ता परिवर्तनको बाछिटाले नेपालमा पनि ’प्रणाली परिवर्तन’ को बहसलाई तताएको छ।

पोखरा भ्रमणको अर्थः दुई साताको ’मौन कूटनीति’
स्वागत समितिका सदस्य अरुण गिरीका अनुसार पोखरामा पूर्वराजाको भव्य स्वागतको तयारी पूरा भएको छ। संवाद सचिव फणिराज पाठकले यसलाई ‘निजी भ्रमण’ भने पनि पोखरामा हुने दुई साताको बसाइमा पूर्वराजाले विभिन्न शक्ति केन्द्र र शुभेच्छुकसँग गर्ने भेटघाटलाई अर्थपूर्ण मानिएको छ।

गत वर्ष पनि एक महिना पोखरा बसेर धार्मिक र राजनीतिक माहोल बुझेका शाहले यसपटक गण्डकी प्रदेशबाट कस्तो सन्देश दिन खोज्दैछन्, त्यो कौतूहलको विषय बनेको छ।

‘देशमा व्यवस्था फेरियो तर जनताको अवस्था फेरिएन। त्यसैले आज मानिसहरू राजालाई सम्झिरहेका छन्,’ पोखराका एक स्थानीय भन्छन्।
नेपालको राजनीति अहिले एउटा यस्तो दोबाटोमा छ, जहाँ एकातिर स्थापित दलहरू आफ्नो साख जोगाउन संघर्षरत छन् भने अर्कोतिर पूर्वराजाको बढ्दो सक्रियताले ’राजसंस्थाको पुनरागमन’ को बहसलाई सडकदेखि सदनसम्म पुर्‍याएको छ ।

पूर्वराजा ज्ञानेन्द्रको पोखराको यात्रा निजी भ्रमण भनिए तापनि यसपटकको बसाईमा पूर्वराजाले धार्मिक अनुष्ठानका साथै महत्त्वपूर्ण राजनीतिक भेटघाटहरू समेत गर्ने स्रोतले जनाएको छ।

पूर्वराजा शाह पोखरा लेकसाइडमा भर्खरै सञ्चालनमा आएको सोल्टी होटलमा बस्नेछन्। व्यवसायी खेम ढकालले निर्माण गरेको यो सुविधासम्पन्न होटलको व्यवस्थापन सोल्टी ग्रुपले सम्हाल्दै आएको छ। भ्रमणलाई मध्यनजर गर्दै पोखराको सुरक्षा व्यवस्थामा विशेष कडाइ गरिएको छ।

यसपटकको पोखरा भ्रमण केवल धार्मिक भ्रमणमा मात्र सीमित रहने छैन। उनीनिकट स्रोतका अनुसार पूर्वराजाले विभिन्न राजनीतिक दलका नेता तथा कार्यकर्ताहरूसँग संवाद गर्ने तालिका रहेको छ :

नेपाली कांग्रेस: पार्टीभित्र हिन्दू राज्य र राजसंस्थाको पक्षमा वकालत गर्ने प्रभावशाली नेताहरूसँग संवाद हुने।
नेकपा एमाले र माओवादी: एमालेका स्थानीय नेताहरू र माओवादीका पूर्व नेताहरूसँग पनि भेटघाटको कार्यक्रम तय गरिएको छ।
राजनीतिक सन्देश: यो भ्रमणमार्फत पूर्वराजाले मुलुकको पछिल्लो राजनीतिक अवस्थाबारे कुनै ठोस सन्देश दिन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

पूर्वराजाको सचिवालयका अनुसार आज कुनै औपचारिक कार्यक्रम तय गरिएको छैन। सुरुका केही दिन आराम र निजी भेटघाटमा व्यतित गरेपछि मात्र उनी सार्वजनिक कार्यक्रम र मन्दिर दर्शनमा सहभागी हुनेछन्।